درآمدی بر نكات آموزنده در زندگی حضرت فاطمه (س)

 

كودكی ‏نزد پدر آموزش می‏ديد و از علوم و آگاهی‌های پدر بهره می‏گرفت او نه تنها كارهای خانه را انجام می‏داد بلكه هنگامی ‏كه پدر بزرگوارش وارد خانه می‏شد از او مسايلی می‏آموخت و همگی در صحيفه‌ای ضبط می‏شد كه بعدها به نام «مصحف زهرا(ص)» معروف گشت.

مطلب ذيل به نكات آموزنده در زندگی حضرت فاطمه (س) اشاره‌ای كوتاه می‌كند:

۱ ـ او از همان دوران كودكی شريك مشكلات و ناهمواری‌های زندگی پدر بزرگوار خود بود. روزی كه بر بنی‌هاشم حصر اقتصادی زده شد و هر نوع داد و ستد با اين گروه ممنوع اعلام گشت، پيامبر(ص) ناچار شد با هشتاد نفر از نزديكان و گروندگان به وی، در درّه‌ای به نام «شِعْب ابی طالب» به‌سر ببرد. در آن هنگام دخت گرامی‏ او سه ساله بود زيرا او در سال پنجم بعثت ديده به جهان گشود و حصر اقتصادی در سال هفتم هجرت آغاز شد و سه سال نيز به طول انجاميد.



آن كودك به ظاهر خردسال، مانند ديگر زندانيان و محصوران در شِعْب، سه سال تمام با محروميت و گرسنگی دست به گريبان بود، زيرا غذايی كه به آنان به صورت غير رسمی‏ می‏رسيد، آنان را حتی نيم سير نيز نمی‏كرد و همين زندگی مشقت بار، روح استقامت و پشتكاری را در آن كودك پديد آورد، روشن است كه زندگی در مشقت و رنج، انسان را مانند فولاد آب‌ديده، مقاوم می‏سازد. بر خلاف زندگی در ناز و نعمت كه نتيجه‌ای جز شكست‌پذيری ندارد.

۲ ـ دختر گرامی‏ رسول خدا علاوه بر سختی‌های شعب ابی طالب با رنج‌ها و دردهای ديگری نيز روبرو شد هنوز پنج بهار از عمر او نگذشته بود كه مادر گرامی ‏خود حضرت خديجه را از دست داد. مادری كه برای دختر حصن و حصين و دژ محكمی‏ بود و در عين حال برای شوهر خود نيز، زن با وفا و فداكاری بود. ممكن است اين نوع سختی‌ها به ظاهر بلا و گرفتاری شمرده شود امّا از ديده عرفانی نوعی رحمت به شمار آيد.



ای كاش گرفتاری ظاهری او تنها مرگ مادرش بود ولی چند روزی از مصيبت مادر نگذشته بود كه عموی پدر بزرگوار خود ابو طالب را نيز از دست داد و مصيبتی بر مصيبتی افزوده شد.

۳ ـ رسول گرامی‏(ص) در سال سيزدهم بعثت، مكه را به عزم اقامت در مدينه ترك گفت به هنگام ترك مكه، به علی(ع) دستور داد كه پس از وی «فواطم» را همراه خود به مدينه بياورد و يكی از آن فواطم، فاطمه دختر گرامی ‏پيامبر(ص) بود. فاطمه همراه دو فاطمه ديگر به نام، فاطمه بنت اسد مادر حضرت علی(ع)، فاطمه بنت زبير، مكه را به عزم مدينه ترك گفتند بار ديگر دختر پيامبر در كنار پدر قرار گرفت و در رنج و غم او شركت جست، همچنان كه در مكه نيز شريك غم او بود چنان كه مورخان می‏نويسند:



پيامبر در مسجد الحرام در حال سجده بود يكی از مشركان بچه دان شتری را بر پشت پيامبر افكند لباس او را آلوده ساخت، دختر گرامی‏ پيامبر در گوشه مسجد نشسته بود دوان دوان به كمك پدر شتافت و با آبی كه همراه داشت آلودگی از جامه او پاك كرد.



نتيجه می‏گيريم: زهرای اطهر پيوسته در كنار پدر و انقلاب آسمانی او قرار داشت و پدر را تأييد و او را كمك می‏كرد و بر ايمان و تقوای خود می‏افزود و هرگز راحت‌طلبی را بر هدف مقدم نمی‏داشت، اين نه تنها محيط مكه است كه به كمك پدر می‏شتابد، در جنگ اُحد كه در مدينه رخ داد نيز چنين كاری را انجام داد و با آوردن آبی چهره پدر را شست‌وشو داد و او را نوازش كرد.



۴ ـ خواستگاری علی(ع) از زهرا (س)، عقدی كه بسته شد، جهيزيه‌ای كه همراه خود به خانه بخت برد همگی از نكات آموزنده زندگی اوست. او به دنبال يك انسان كامل بود كه با روح و روان او همسو باشد نه بدنبال انسان ثروتمندی كه از نظر روحی كاملاً با او بيگانه باشد، وقتی عبد الرحمان بن عوف و امثال او از زهرا (س) خواستگاری به عمل آوردند دخت گرامی‏ پيامبر به هيچ يك پاسخ مثبت نگفت. برخی از خواستگاران به رسول خدا گفتند من طلاها و نقره‏ها را آنچنان می‏چينم ك طرف مقابل، بنده را نمی‏بيند مع الوصف زهرای اطهر (س) به هيچ يك رضايت نداد، زيرا او نمی‏خواست با طلا و نقره همبستر شود. او برای همسری، انسانی را می‏خواست كه در اتاق محقری با اثاثيه‌ای بسيار كم امّا دلی پر از ايمان و تقوا زندگی كند.



۵ ـ همسر بودن زهرا نسبت به علی مانع از آن نبود كه پيوسته با او مؤدبانه سخن بگويد يك بار هم در طول زندگی همسر را به نام فرزند ابو طالب صدا نكرد، بلكه صدای همسر پيوسته با ادب مناسب و آهنگ مناسبتر بود به گونه‌ای كه به كانون زندگی حرارت و گرمی‏ می‏بخشيد، فقط يك بار در يك جريان سياسی كه حق وی را غصب كردند و علی خانه نشين شده بودـ فقط در اين يك بار ـ او را فرزند ابو طالب خواند و گفت چرا در خانه نشسته‌ای و مانند كودكی در رحم، زانوهای غم را در بغل گرفته‌ای.

۶ ـ دخت گرامی ‏پيامبر نزد پدر آموزش می‏ديد و از علوم و آگاهی‌های پدر بهره می‏گرفت او نه تنها كارهای خانه را انجام می‏داد بلكه هنگامی ‏كه پدر بزرگوارش وارد خانه می‏شد از او مسايلی می‏آموخت و همگی در صحيفه‌ای ضبط می‏شد كه بعدها به نام «مصحف زهرا(ص)» معروف گشت و اين صحيفه در نزد امامان مانند حضرت باقر و صادق(ع) موجود بود كه به آن مراجعه می‏كردند و جريان‌هايی را پيشگويی می‏كردند.



۷ ـ در كنار كارخانه و آموزش‌های علمی‏ و فكری، عبادت زهرا (س) مورد توجه پيامبر(ص) بود او بسان حضرت مريم(ع) در محراب عبادت می‏ايستاد و نور عبادت او خانه را روشن می‏ساخت حالا اين چه نوری بود كه محيط زندگی را روشن می‏ساخت برای ما روشن نيست.

۸ ـ فصاحت و بلاغت حضرت زهرا(س) از خطبه يادگاری او مُبان و آشكار است خطبه‌ای كه مهاجر و انصار را متأثر كرد، تاريخ زندگی عرب را تشريح نمود، خدمات پدرش را در بالا بردن تمدن آنان به رخ آنان كشيد، سپس از عملكرد آنان پس از درگذشت پيامبر سخت انتقاد كرد بالأخص محروميت خود را از ارث پدر به رخ خلافت كشيد كه چگونه او را از حق واقعی او محروم ساخته‏اند.



در اين خطبه يك جهان تاريخ، يك دنيا نكات آموزنده است، نكته قابل توجه آنجاست كه او اين خطبه را ارتجالاً و بدون مقدمه ايراد كرد، بدون آنكه كوچك‌ترين يادداشتی در اختيار داشته باشد و از دختر گرامی ‏پيامبر جز اين انتظار نبود.



منبع: آيت‌الله جعفر سبحانی، سيمای فرزانگان ج ۱